Апчиња за анксиозност: видови лекови, ризици и кога е потребен лекар
Зависност од кокаин: симптоми, последици и лекување водич од клиниката Dr. Vorobjev
Апчиња за анксиозност: видови лекови, ризици и кога е потребен лекар
Вовед
Кога некој пребарува „apcinja za anksioznost“, најчесто бара брзо смирување, подобар сон или намалување на паничните симптоми. Но различните апчиња за анксиозност не делуваат на ист начин и не се наменети за исти состојби.
Постојат различни групи лекови: антидепресиви (SSRI и SNRI), бензодиазепини, анксиолитици, седативни антихистаминици, апчиња за спиење и суплементи без рецепт. Секоја група има различна намена, различни несакани ефекти и различен ризик од зависност.
Многу лица кои подолго време користат седативи или apcinja za anksioznost не ја препознаваат зависноста веднаш. Често таблетите прво се земаат по препорака на лекар или поради несоница, стрес или панични напади, а потоа постепено стануваат секојдневна потреба.
Прегледал: Д-р Зоран Црњин Координатор и клинички психолог – Dr. Vorobjev clinic
Клинички психолог и координатор во Dr. Vorobjev clinic. Учествува во процена на состојбата, психолошка стабилизација и планирање на третман кај пациенти со различни облици на зависност.
Последна стручна ревизија:
Опасни симптоми се: болка во градите, губење свест, тешко дишење, халуцинации, судороги, силни симптоми на апстиненција и мисли за самоповредување. Во овие ситуации е потребна итна медицинска помош, јавете се на 112
Неопасни, но значајни симптоми се: постојана загриженост, несоница, мускулна напнатост, раздразливост, срцебиење, избегнување ситуации и намалена концентрација. Овие симптоми обично не бараат хоспитализација, но бараат лекарска проценка.
Важно медицинско предупредување
Овој текст не заменува преглед кај лекар, психијатар или друг квалификуван здравствен работник. Во случај на болка во градите, губење свест, тешко дишење, судороги, конфузија, халуцинации, силни симптоми на апстиненција или мисли за самоповредување, веднаш јавете се на 112 или обратете се во најблиската здравствена установа.
Не секоја анксиозност е иста. Во клиничката пракса најчесто се разликуваат физиолошка (ситуациска), акутна и хронична анксиозност. Разликата меѓу нив е важна затоа што симптомите, траењето и пристапот кон третманот не се исти.
| Тип на анксиозност | Типични симптоми | Траење | Во кои ситуации се јавува | Вообичаен пристап |
|---|---|---|---|---|
| Акутна анксиозност | Срцебиење, потење, тремор, отежнато дишење, вртоглавица, чувство на губење контрола, паничен напад. | Минути до часови; симптомите се појавуваат нагло и се интензивни. | Панични напади, силен стрес, трауматски ситуации или нагло влошување на анксиозноста. | Техники за смирување, психотерапија, а кај некои пациенти и краткорочна употреба апчиња за анксиозност. |
| Хронична анксиозност | Постојана загриженост, мускулна напнатост, несоница, раздразливост, замор, намалена концентрација, избегнување ситуации. | Трае со недели или месеци и постепено го нарушува секојдневното функционирање. | Долготраен психолошки стрес, анксиозни растројства, депресивни симптоми или хроничен емоционален товар. | Психотерапија, промени во животниот стил и, по потреба, фармаколошки третман. |
|
Физиолошка (ситуациска) анксиозност |
Умерена напнатост, трема, забрзано чукање на срцето, потење или немир пред конкретен настан. | Краткотрајна и поврзана со одредена ситуација. | Јавен настап, испит, интервју за работа, патување, важен разговор или друга стресна ситуација. | Техники за релаксација, подобрен сон, намалување на стресот, а понекогаш и краткотрајна употреба на лекови за анксиозност без рецепт. |
Важно
Оваа класификација на симптомите има информативен карактер и не претставува медицинска дијагноза.
Слични симптоми може да се јават при анксиозност, паничен напад, стрес, но и при телесни состојби како срцеви, хормонални или невролошки нарушувања.
Само лекар може да процени дали симптомите се поврзани со анксиозност или бараат дополнителна медицинска проверка.
Доколку сте загрижени за сериозни симптоми на анксиозност или зголемена употреба на лекови за анксиозност, анонимната консултација е безбеден прв чекор.
Доверлива онлајн лекарска консултација
Важно е прво да се разјасни терминологијата. „Апчиња за анксиозност”, „апчиња за смирување”, „лекови за страв и паника” и „апчиња за спиење” не значат исто — тоа се различни категории лекови со различни механизми и намени. Луѓето честопати ги мешаат овие поими, и токму затоа самолекувањето е ризично.
Стресот е нормална реакција на јасна причина и обично минува кога причината исчезнува. Клиничката анксиозност е различна: таа трае, тешко се контролира и го нарушува секојдневното функционирање.
Не секоја анксиозност бара фармаколошки третман. Кај благи или краткотрајни симптоми, лекарот може прво да препорача психотерапија, промени во животниот стил или следење на состојбата. Лекови најчесто се разгледуваат кога симптомите се изразени, повторливи или функционално ограничувачки.
Зошто не постои едно апче за сите?
Не постои едно „најдобро“ апче за сите пациенти. Изборот зависи од видот и траењето на симптомите, присуството на панични напади, несоница, други заболувања, употребата на алкохол или седативи и ризикот од зависност.
Затоа изборот на лек не смее да се прави само врз основа на симптом, совет од пријател или искуство на друго лице. Овој текст е информативен и не заменува лекарски преглед.
Постојат многу лекови достапни за лекување на различни симптоми, секој со свои несакани ефекти, кои се особено изразени во случаи на индивидуална нетолеранција или неправилна доза.
Зависноста од седативи и бензодиазепини често се развива постепено. Многу пациенти не се доживуваат себеси како зависни, бидејќи лековите првично биле препишани за анксиозност, несоница или панични напади.
Следниве ситуации можат да укажуваат на развој на зависност:
• таблетите се земаат секој ден;
• дозата постепено се зголемува;
• постои страв од прекин;
• таблетите се носат „за секој случај“;
• без нив не може да се спие или да се смири паниката;
• постои комбинирање со алкохол;
• лековите се земаат без редовна лекарска контрола.
Кај дел од пациентите, телото постепено развива толеранција — истата доза повеќе не делува како порано, па лицето чувствува потреба за поголема количина лекови.
Многу лица со зависност од седативи долго време веруваат дека проблемот е „само анксиозност“ или „само несоница“. Во пракса, зависноста често се развива постепено и останува непрепознаена сè додека не се појави потреба од повисоки дози или страв од прекин на таблетите.
Постојат различни групи apcinja za anksioznost и тие не се наменети за иста употреба. Некои лекови се користат долгорочно, а други само краткорочно поради ризик од зависност и апстиненција.
| Група | Примери | Кога се користат | Главни ризици |
|---|---|---|---|
| SSRI / SNRI | Сертралин, есциталопрам, венлафаксин | Долгорочен третман на анксиозност | Не делуваат веднаш; симптоми при нагол прекин |
| Бензодиазепини | Диазепам, алпразолам, бромазепам | Акутна анксиозност и панични напади | Толеранција, зависност, апстиненција |
| Хидроксизин / буспирон | Хидроксизин, буспирон | Одредени форми на анксиозност | Поспаност, вртоглавица |
| Апчиња за спиење | Золпидем, зопиклон | Краткорочна несоница | Зависност и нарушена концентрација |
| Суплементи без рецепт | Магнезиум, валеријана, мелатонин | Блага ситуациска анксиозност | Ограничени докази за ефикасност |
Важно предупредување
Оваа табела има информативен карактер и не претставува препорака за самостојно земање лекови. Апчињата за анксиозност, особено бензодиазепините и апчињата за спиење, може да предизвикаат зависност, толеранција и симптоми при нагол прекин.
Пред употреба на какви било лекови или суплементи за анксиозност, консултирајте се со лекар или друг квалификуван здравствен специалист.
SSRI и SNRI: долгорочен третман, не брзо смирување
SSRI и SNRI се меѓу најчесто препишуваните лекови кај анксиозни растројства. Овие апчиња за анксиозност не делуваат како брз седатив и ефектот најчесто се развива постепено во текот на неколку недели.
Лицата кои очекуваат непосредно смирување често погрешно заклучуваат дека лекот не делува. На почетокот може привремено да се појават несоница, гастроинтестинални тегоби или засилување на анксиозноста.
Овие лекови не смеат нагло да се прекинуваат. По подолга употреба може да се јават симптоми при прекин: вртоглавица, раздразливост, чувство слично на грип и нарушување на спиењето.
Бензодиазепини: брзо олеснување и ризик од зависност
Бензодиазепините можат брзо да ја намалат силната анксиозност или паничниот напад. Токму поради ова дел од пациентите почнуваат да ги користат сè почесто или без редовна лекарска контрола.
При секојдневна употреба телото постепено развива толеранција — потребна е поголема доза за ист ефект. Со текот на времето може да се развие физичка и психолошка зависност.
Чести предупредувачки знаци се:
• земање таблети секој ден;
• потреба за поголема доза;
• страв од прекин;
• носење таблети „за секој случај“;
• комбинирање со алкохол.
Особено опасна е комбинацијата на бензодиазепини со алкохол, опиоиди или други седативи, бидејќи може да дојде до потиснување на дишењето и животозагрозувачка состојба.
Некои апчиња за анксиозност, особено бензодиазепините и седативите, не смеат нагло да се прекинуваат по подолга употреба.
Наглиот прекин може да предизвика:
• силна анксиозност;
• панични напади;
• тремор;
• несоница;
• конфузија;
• судороги и сериозни симптоми на апстиненција.
Поради тоа, кај дел од пациентите е потребен индивидуален медицински план и постепено намалување на дозата под стручен надзор.
Ако постои секојдневна употреба на седативи, зголемување на дозата или симптоми при прекин, важно е навреме да се побара лекарска проценка.
Стручна проценка е препорачлива:
• ако таблетите се земаат секој ден;
• ако дозата постепено се зголемува;
• ако без таблетите не може да се спие;
• ако постои мешање со алкохол;
• ако прекинот предизвикува симптоми;
• ако лицето чувствува губење контрола врз употребата.
Во клиничка пракса, зависноста од седативи и анксиолитици често бара индивидуален пристап, проценка на ризикот и безбеден план за намалување на лековите.
Првиот разговор со стручно лице може да биде доверлив, информативен и без обврска за започнување третман.
Самолекувањето кај анксиозност е ризично поради неколку причини. Прво, без правилна дијагноза лесно може да се маскира депресија, ОКР, ПТСР или телесна болест (тироидна жлезда, срцеви аритмии) која предизвикува слични симптоми. Второ, комбинирањето на седативи со алкохол е честа и опасна практика. Трето, земањето туѓи таблети, самостојното зголемување на дозата или нагол прекин по продолжена употреба се директни ризик-фактори за апстиненција и влошување на состојбата.
При лекарски преглед, специјалистот ги проверува: видот и траењето на анксиозноста, присуството на панични напади, несоница, депресивни симптоми, ОКР или ПТСР, ризик од самоповредување, вредностите на крвниот притисок, срцевата функција и тироидната жлезда. Исто така ги разгледува употребата на алкохол, дроги или седативи, другите лекови и суплементи кои пациентот ги зема, и евентуалната претходна употреба на бензодиазепини. Само оваа комплетна проценка овозможува безбеден и соодветен избор на третман.
Не постои едно „најдобро“ apcinja za anksioznost за сите пациенти. Изборот на лек зависи од симптомите, времетраењето на состојбата, другите заболувања и ризикот од зависност.
Ако постои секојдневна употреба на седативи, потреба за поголеми дози или страв од прекин, важно е навреме да се побара стручна проценка и безбеден план за понатамошен третман. Кај дел од пациентите, постепеното намалување на лековите и контролата на симптомите бараат медицински надзор.
Имате ли прашања? Јавете се на:
Најчесто се користат SSRI и SNRI антидепресиви за долгорочен третман, а бензодиазепини за краткорочна употреба кај акутна анксиозност или панични симптоми.
Не постои едно најдобро апче за сите. Изборот зависи од симптомите, дијагнозата, другите заболувања и ризикот од зависност.
Антидепресивите делуваат постепено и се користат долгорочно, додека анксиолитиците делуваат побрзо, но обично се користат краткорочно.
Бензодиазепините делуваат релативно брзо, но носат ризик од зависност.
Да. Особено бензодиазепините при продолжена или секојдневна употреба.
Не. Наглиот прекин може да предизвика опасни симптоми на апстиненција.
При секојдневна употреба, зголемување на дозата, мешање со алкохол или симптоми при прекин.
Не секогаш. И суплементите и седативните препарати без рецепт можат да имаат несакани ефекти или интеракции со други лекови.
Доколку сте загрижени поради зголемени симптоми, употреба на лекови или чувствувате дека ја губите контролата, не сте сами. Тимот на клиниката Dr. Vorobjev може да ви помогне со анонимна и доверлива консултација и јасен план за понатамошен третман во Словенија или Србија.
Можете мирно да ја опишете вашата ситуација (употреба, симптоми, ризици и грижи) на лекар. Разговорот е без осудување и без притисок веднаш да донесете одлука.
За анонимен прв контакт пополнете ја формата подолу или јавете ни се: +389 (2) 320-79-33
Зависност од кокаин: симптоми, последици и лекување водич од клиниката Dr. Vorobjev